CIBIL SCORE: CIBIL Score कमी झाला की मनातील धडधडच वाढते. कारण आजच्या काळात कर्ज घेण्यापासून क्रेडिट कार्ड लिमिटपर्यंत प्रत्येक गोष्टीसाठी सिबिल स्कोअर हा सर्वात महत्त्वाचा घटक झाला आहे. अनेकांना वाटतं— “मी EMI वेळेवर भरतो, तरी माझा स्कोअर खाली का जातो?” आणि इथूनच गोंधळ सुरू होतो. खरं तर सिबिल स्कोअर हा केवळ तुमच्या परतफेडीवर अवलंबून नसतो. त्यामागे तुमचं क्रेडिट मिक्स, वापराची पद्धत, जुनी क्रेडिट हिस्ट्री आणि काही वेळा रिपोर्टिंगमधील चुका देखील जबाबदार असतात. या सगळ्यामुळे तुमचा स्कोअर तुमच्या नकळत घसरू शकतो. चला तर मग या सर्व गोष्टी गावाकडच्या सोप्या भाषेत, उदाहरणांसह स्पष्टपणे समजून घेऊया…
क्रेडिट मिक्स म्हणजे नेमकं काय? आणि ते एवढं महत्त्वाचं का?
क्रेडिट मिक्स म्हणजे तुमच्याकडे कोणत्या प्रकारची कर्जे आहेत—
- सुरक्षित कर्ज (Secured Loan): होम लोन, कार लोन
- असुरक्षित कर्ज (Unsecured Loan): पर्सनल लोन, क्रेडिट कार्ड
गावाकडच्या भाषेत सांगायचं तर, सुरक्षित कर्ज म्हणजे तारण असलेलं कर्ज. तर असुरक्षित कर्ज म्हणजे “विश्वासावर दिलेलं”.
जर एखाद्या व्यक्तीकडे फक्त पर्सनल लोन आणि क्रेडिट कार्ड असेच कर्जे असतील, तर ते बँकेच्या नजरेत “जोखीमदार ग्राहक” मानले जातात. कारण ते जास्तीत जास्त क्रेडिट वापरत आहेत असा संकेत जातो. यामुळे सिबिल स्कोअर हळूहळू कमी होऊ लागतो. पण ज्यांच्याकडे गृहकर्ज, वाहनकर्ज आणि त्यासोबतच एखादं क्रेडिट कार्ड—असा बॅलन्स्ड क्रेडिट मिक्स असेल, आणि ते वेळेवर परतफेड करतील, त्यांचा स्कोअर उत्तम राहतो.
वेळेवर EMI भरूनही CIBIL Score कमी करणारी ४ मोठी कारणे
क्रेडिट यूटिलायझेशन रेश्यो जास्त असणे
क्रेडिट कार्डची मर्यादा १ लाख आहे, पण प्रत्येक महिन्यात तुम्ही त्यातील 70–90 हजार वापरत असाल… तर बँक समजते— “हा माणूस क्रेडिटवर खूप अवलंबून आहे.” 👉 तज्ज्ञ सांगतात: क्रेडिट कार्ड लिमिटचे जास्तीत जास्त ३०%च वापरा. हे पाळलं नाही तर EMI वेळेवर भरूनही स्कोअर घसरणे निश्चित!
क्रेडिट हिस्ट्री खूप नवीन असणे
पहिलं कर्ज घेतल्यापासून क्रेडिट हिस्ट्री सुरू होते. ज्यांची हिस्ट्री कमी जुनी आहे किंवा ज्यांच्याकडे पूर्वीची परतफेडीची माहिती नाही, त्यांचा स्कोअर स्थिर राहत नाही. जुनी क्रेडिट हिस्ट्री म्हणजे बँकेच्या दृष्टीने विश्वासार्हता वाढवणारा मोठा पॉइंट.
लोन सेटलमेंट किंवा गॅरेंटर असल्याचा धोका
- पूर्वी तुम्ही कर्ज सेटलमेंट केलं असेल
- कोणासाठी गॅरेंटर बनला असाल आणि त्यांनी पेमेंट चुकवलं असेल
तर त्याचा थेट फटका तुमच्या सिबिल स्कोअरला बसतो. गॅरेंटर होणं म्हणजे आपल्या खांद्यावर दुसऱ्याचं ओझं उचलणं—कधी कधी त्याचा मोठा तोटा सोसायला लागू शकतो.
क्रेडिट रिपोर्टमधील चुकीची नोंद
हे कारण खूप लोकांकडे दुर्लक्षित राहतं. कधी बँक पेमेंट अपडेट करत नाही, कधी चुकीची EMI थकबाकी दाखवते. अशा छोट्या चुका सिबिल स्कोअर 10-40 पॉइंट्सने खाली नेऊ शकतात. 👉 म्हणून वर्षातून किमान २ वेळा CIBIL Report तपासा.
तर मग स्कोअर स्थिर कसा ठेवायचा? (सोप्या भाषेत नियम)
✔ क्रेडिट कार्डचा वापर ३०% पेक्षा कमी ठेवा
✔ आवश्यक तेवढीच कर्जे घ्या — पर्सनल लोनाचा सतत आधार घेऊ नका
✔ वेळेवर EMI भरा — Auto Debit लावा
✔ गॅरेंटर होण्यापूर्वी दहा वेळा विचार करा
✔ दर ६ महिन्यांनी तुमचा CIBIL Report तपासा
✔ क्रेडिट कार्ड लिमिट वाढवून घ्या (मर्यादा जास्त, वापर कमी = स्कोअर वाढ)
स्कोअर फक्त EMIवर अवलंबून नसतो!
लोकांना वाटतं की वेळेवर पेमेंट केलं म्हणजे स्कोअर आपोआप चांगला राहतो.
पण प्रत्यक्षात सिबिल स्कोअर हा तुमच्या संपूर्ण आर्थिक वागणुकीचा आरसा आहे. जसं शेतात मेहनत केली तरच पिकं उगवतात, तसेच क्रेडिट जगतात प्रत्येक छोट्या घटकाची काळजी घेतली तरच स्कोअर वाढतो. योग्य क्रेडिट मिक्स, मर्यादित वापर आणि स्वच्छ रिपोर्ट — हे तीन नियम पाळले की तुमचा CIBIL Score नेहमी हिरव्या झोनमध्ये राहतो.