Kanda Bhav: राज्यात गेल्या काही दिवसांपासून कांद्याच्या बाजारात विचित्र चित्र दिसत आहे. एकीकडे मंडईत कांद्याची आवक दिवसेंदिवस वाढत चालली आहे, शेतमालाच्या ढिगाऱ्यांनी बाजार भरून वाहतोय, तर दुसरीकडे भाव मात्र उठतच नाहीत. जणू बळीराजावरचं संकट थांबायचं नाव घेत नाही. पावसामुळे आधीच शेतातल्या कांद्याचं मोठं नुकसान झालेलं, काहींची कोठारातील उत्पादने ओलाव्यामुळे खराब झाली, तर परदेशातल्या निर्यातीवर सरकारचे निर्बंध आल्यामुळे शेतकऱ्याचा तुळशीपत्राएवढा असलेला आशेचा किरणही मंदावून गेला.
बाजारात इतकी मोठी आवक असताना भाव गडगडणार हे निश्चितच होतं. राज्यभरात जवळपास दीड लाख क्विंटलांहून जास्त कांद्याची आवक झाली, त्यात सर्वाधिक नाशिक बाजारात ५३ हजार क्विंटल माल पोहोचला. पण एवढ्या मोठ्या आवकीसमोर शेतकऱ्यांच्या चेहऱ्यावर मात्र समाधान नाही… कारण भाव फक्त २७२ ते १४५४ रुपयांच्या दरम्यान. हक्काचा मोबदला तर दूर, खर्चही निघत नाही. काही ठिकाणी कांदा शेतातूनच घरी परत आणण्यापेक्षा ‘काय मिळतंय ते घेऊ दे’ असं म्हणत शेतकरी जबरदस्ती विकताना दिसत आहेत.
किरकोळ विक्रेत्यांसाठी आणि ग्राहकांसाठी ही परिस्थिती फायद्याची घरातल्या स्वयंपाकात प्याजाचा खर्च कमी! पण ज्याने हा कांदा पिकवला, उन्हातान्हात उभं राहून प्रत्येक कांद्याचं रोप वाढवलं, पावसात काळजी घेतली… त्या बळीराजाच्या पदरी मात्र निराशाच. “कांद्याला भावच नाही… काय करायचं आता?” असं म्हणून अनेक शेतकरी मंडईतच बसलेले दिसतात.
यात अजून एक चिंता अशी की लवकरच राजस्थान आणि गुजरातमधूनही नवीन कांद्याचा माल बाजारात येणार आहे. म्हणजे बाजारात आधीच उपलब्ध असलेल्या भल्या मोठ्या स्टॉकमध्ये अजून पुरवठा वाढणार. आणि पुरवठा वाढला की भाव पुन्हा एकदा कोसळणार… असं निर्यातदारांचं स्पष्ट मत आहे. त्यामुळे राज्यातील कांदा उत्पादकांची चिंता आणखी वाढली आहे.
शेतकऱ्यांनी आता साठवणूक व्यवस्था आणि बाजाराचं योग्य नियोजन याकडे वळण्याची गरज असल्याचं कृषी तज्ज्ञ सांगतात. पण त्यासाठी लागणारे कोठार खर्च, उचल खर्च, वाहतूक खर्च—हे सगळं शेतकऱ्याला परवडणार कसं? त्यात सततचं हवामानाचं संकट, बाजाराचा अनिश्चितपणा… या सगळ्यामुळे कांदा पिकवणारा शेतकरी आज गोंधळलेला, चिंताग्रस्त आणि निराश दिसतोय.
संपूर्ण राज्यावर सध्या जणू एकच प्रश्न घोंघावत आहे “कांद्याला भाव कधी मिळणार?” आणि याच प्रश्नाचं उत्तर कोणीच देऊ शकत नाही, एवढंच शेतकऱ्याच्या दुःखात भर घालणारं.